STRÓJ MĘŻATKI OD POŁOWY XIX W. DO OK.1870 ROKU

Strój kobiecy w różnych tonacjach koloru niebieskiego pod względem kroju i części składowych był identyczny z opisanym strojem ceglasto-zielonym i wariantem bordowo-ceglastym. Trudno jednoznacznie odpowiedzieć, czy jest to relikt stroju osiemnastowiecznego, który był w całości w wymienionej kolorystyce, czy też jest to następstwo wpływów z Kujaw. Być może oba te czynniki odegrały w tym przypadku rolę kulturotwórczą albo w rachubę wchodzi jeszcze inna okoliczność, której badacze na razie nie znają. Zastanawiające bowiem jest, że niebiesko-błękitne stroje z elementami granatowymi zachowały się w „gniazdach” polskości, jakimi były Zakrzewo i Buczek Wielki, w których pielęgnowano pieczołowicie odległe tradycje. Chłopi w tych wsiach byli dość zamożni, stać ich zatem było na drogie sukno w niebieskich i granatowych barwach. Omawianą odmianę kolorystyczną stroju rozpropagowały założycielki zespołów folklorystycznych i tanecznych (Stara Wiśniewka, Zakrzewo, Buczek Wielki). 

    Opisywane warianty stroju kobiecego składały się z analogicznych części, m. in. aksamitnych lub jedwabnych, grubych sznurówek z doszytymi kaletkami. Nie oznacza to, że niebieski strój nosiły tylko mężatki, nosiły go również panny. Na ilustracji przedstawiona jest mężatka, której strój różni się od panieńskiego białym, płóciennym czepcem wiązanym pod brodą przykrytym czarną chustką z frędzlami, trójkątną lub kwadratową, składaną w poprzek. Zazwyczaj były to chusty produkcji fabrycznej lub robione na drutach. Na rysunku dodano wierzchnie okrycie (jakę) w celach poglądowych. Jaka była noszona przez panny i mężatki, szczególnie w chłodne dni i zimne pory roku. W wierzchnich okryciach dominowały kolory: modry (chabrowy) i granatowy. Kabaty pod koniec XIX w. wychodziły z użytku na rzecz ciemnych kapot i peleryn zwykle jedwabnych lub atłasowych. Jaka widoczna na ilustracji była zwykle jedwabna, warpowa albo wełniana. Duży, zaokrąglony kołnierz leżał na ramionach, kabat posiadał małe mankiety, wąskie rękawy marszczone na ramionach i doszytą w pasie szeroką, przymarszczaną kryzę z tego samego materiału, która odstawała na biodrach. Kaftan był dopasowany, aby nie zsuwał się podczas gwałtowniejszych ruchów oraz by zapewnić ciepło. Zapaski były samodziałowe wełniane lub z sukna fabrycznego, w prążki biało-granatowe. Pod spódnicą noszono czerwoną, wełnianą piekielnicę.

Opis i rekonstrukcja dr hab. Dorota Angutek prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego. Ilustracje Krzysztof K. Przygoda. CC BY-SA 3.0 PL