STRÓJ KOBIECY NOSZONY OD OSTATNIEJ ĆWIERCI XIX W. DO OK. 1914 ROKU

Obecnie niewiele  odtworzyć można ze stroju kobiecego odmiany burej i niebieskiej z ostatniej ćwierci XIX w. Powód? Brak zabytkowych strojów z tego okresu i nieliczne niepublikowane maszynopisy J. Niedźwieckiego, R. Kukiera i H. Miku-łowskiej. Dwie istotne zmiany w stroju kobiecym odmiany niebieskiej dotyczą jego górnych części. Sznurówki z kaletkami zamieniono na wygodniejsze szorce, które były rodzajem kamizelek zapinanych na jeden rząd guzików i nie posiadały już kaletek. Czasem szorce uzyskiwano wskutek usunięcia kaletek, bywało też, że dziurki na sznurowadła likwidowano i na naszytych listwach umieszczano guziki. Na co dzień szorce szyto z gorszych gatunkowo tkanin. Bogatsze kobiety posiadały szorce żakardowe lub jedwabne, te zdarzały się nawet w kolorze białym. Być może, jak w jednym miejscu sugeruje Niedźwiecki, szorce wiązane zdobiono haftem  krajeńskim, ale źródła wskazują raczej na to, że haft krajeński pojawił się dopiero w pierwszej dekadzie XX w. i powstał niezależnie od strojów krajniackich. Popularnym okryciem wierzchnim kobiet stały się obok jaczek (które posiadały w tym okresie stójkę zamiast kołnierza), peleryny w ciemnych kolorach, haftowane lub/i obszywane pasmanteryjnymi ozdobami, często uszyte z grubego jedwabiu lub podbitego flanelą żakardu. Spódnice zachowały swój pierwotny fason i kolorystykę rdzawo-bordową lub burą z aksamitnymi tasiemkami naszywanymi blisko brzegu spódnicy. Nie zrezygnowano z piekielnic i spódników, ale wprowadzono oprócz nich lub zamiast halki białe fabryczne albo samodziałowe z płótna, zręcznie zdobione haftem białym, dziurkowanym. W tym okresie coraz częściej zaopatrywano się w mieście w bieliznę białą. Samodziałowe zapaski najczęściej zastępowano jasnymi i ciemnymi  fartuszkami fabrycznymi w kształcie trapezu obszytego falbaną z tego samego materiału, wiązanymi w pasie,  haftowanymi maszynowo. Ważnym elementem stroju jest chusta fabryczna we wzory kwiatowe lub tureckie. Panny nosiły ją, wiążąc z tyłu głowy lub pod brodą albo okrywały nią ramiona. Kobiece botki sięgające do pół łydki i ciasno ściągane sznurowadłami lub zapinane w kostce na guziki albo też wsuwane bez zapięcia charakteryzowały się głównie ciemnymi kolorami. Pończochy zachowały się w dotychczasowej kolorystyce. Powyższy opis dotyczy i pokrywa się empirycznie z niebieską odmianą stroju krajeńskiego z omawianego okresu historycznego.
Warto w tym miejscu dodać, że w okresie Międzywojnia ludność powracała okazjonalnie do strojów ludowych, zwłaszcza młodzież, lecz były to często niepełne rekonstrukcje albo kompilacje np. białych spodni kawalerów, czarnych westek (kamizelek) i krakowskich rogatywek z pawimi piórami, w których tańczono krakowiaka. Najistotniejszą zmianą, jaka utrwaliła się po 1870, a ostatecznie po 1914 roku, było pozbawienie sznurówek  kaletek. Taką wersję kontynuują niektóre zespoły taneczne.

Opis i rekonstrukcja dr hab. Dorota Angutek prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego. Ilustracje Krzysztof K. Przygoda. CC BY-SA 3.0 PL